Max Havelaar, samenvattingsamenvatting en analyse.

Multatuli (Eduard Douwes Dekker) klaagt in deze roman uit 1860 de Nederlandse koloniale uitbuiting van Java aan. Drie verhaallijnen lopen door elkaar: koffiemakelaar Batavus Droogstoppel, idealist Max Havelaar als assistent-resident in Lebak, en het verhaal van Saïdjah en Adinda.

Een Amsterdamse koffiemakelaar, het symbool van hypocriete Nederlandse handelsmoraal. Hij krijgt het pak van Sjaalman (Havelaar) aangeboden en publiceert er — naar eigen zeggen — een boek over om er geld aan te verdienen.

Het verhaal toont concreet wat Havelaars klacht abstract zegt: een Javaanse boer verliest alles door de roof van zijn buffels door de regent. Multatuli gebruikt het pathos om Europese lezers emotioneel te raken.

Multatuli onderbreekt het verhaal en spreekt rechtstreeks de koning, Willem III, aan. Dat 'aan U durf ik met vertrouwen vragen' is een directe politieke aanklacht — uniek voor de 19e-eeuwse Nederlandse literatuur.

Het is de meest invloedrijke 19e-eeuwse Nederlandse roman, een literaire én politieke mijlpaal, en thematisch nog altijd relevant: kolonialisme, machtsmisbruik, hypocrisie.